دكتر قهرماني دامپزشك كورد

دامپزشكي-ادبيات فارسي
 
ARTHROPODA-INSECTA
ساعت ۱۱:٤۸ ‎ق.ظ روز یکشنبه ٧ آذر ۱۳۸٩ : توسط : دکتر قهرمانی

رده حشرات از نظر تعداد گونه پرجمعیت ترین رده سلسله جانوری میباشند و شامل دو سوم گونه های شناخته شده است

سر بشکل پوشش کیتینی سخت و یکپارچه مغز را میپوشاند و مجهز به اعضائ حسی مانند چشمهای ساده و مرکب و یک جفت شاخک و قطعات دهان است

سینه در ذارای ساختمان کیتینی و ماهیچه ای مخصوص و مجهز به دستگاههای حرکتیست که عبارتند از یک یا دو جفت بال و سه جفت پای مفصلی وحشرات را هگزاپودا یا شش پایان گویند

 

شکم در اصل از دوازده حلقه تشکیل شده است و محتوی دستگاههای گوارشی دفعی تناسلی و گردش خون است

شکم در حلقه 11 به سوراخ مخرج و یک جفت ضمایم مفصلی و دم مانند به نام دنباله cerci ختم میشود

اعضائ خارجی تناسلی در حلقه نهم قرار دارند

vertex فرق سر

-occiput پشت سر

گلو

گیجگاه

گونه

پیشانی

قطعه زیر پیشانی

اعضائ حسی شامل سه چشم ساده و یک جفت چشم مرکب

قطعات دهان

گردن است

ضمایم دهان حشرات شامل

یک جفت ارواره بالا

یک جفت ارواره پایین

یک لب پایین

یک لب بالا

یک زائده لب پایین یا هیپوفارنکس

شاخک عضو حسیست که در تمام حشرات هست

شاخک از نظر مورفولوژی مجموعه ای از بندهاست که بدنبال هم قرار گرفته اند

بند اول شاخک را اسکاپ بند دوم را پدیکل و بندهای سوم به بعد را تاژک میگویند

در مگسها شاخک مودارست به این ترتیب که بند سوم یا تاژک خیلی کوتاه وشاخک معمولا سه بندیست که بند سوم مجهز به موی درشتی به نام اریستا است aristaاین اریستا ممکن است لخت یا پره دار یا پرزدار بوده و گاهی چند بندی باشد

شاخکها در تعیین جهت حرکت حشره و سمت باد یا خصوصیات اشیائ اطراف و مواد غذایی موثرند

شاخکها  مجهز به اعضائ حسی مختلف مانند شنوایی بویایی چشایی و احساس حرارت و رطوبت میباشند

دومین قسمت بدن و مجهز به التهای حرکتی یعنی بالها و پاهاست

سینه در جلو بوسیله گردن به سر ودر عقب به قسمت شکم اتصال دارد

سینه از سه حلقه پیش سینه – میان سینه و پس سینه تشکیل شده است

تعداد پاهای حشرات 6 عددست

هر پا معمولا از 6 بند تشکیل شده است

پیش ران یا کوکسا

پی ران یا تروکانتر

ران یا فیمور

ساق یا تیبیا

پنجه یا تارسوس

پیش پنجه یا پریتارسوسبالها در رده بندی اهمیت دارند نام علمی راسته ها در درجه اول براساس خصوصیات بالهاست و اخر انها به لفظ pteraبه معنی بال ختم میشود مانند دیپترا یا دوبالان یا هیمنوپترا یا بال غشائیان مانند زنبور

در تعدادی از حشرات مانند مگسهاو پشه ها بالهای عقبی تبدیل به عضو حسی یا تعادلی به نام هالتر بشکل سنجاق شده است ودر نتیجه این حشرات مگسها و پشه ها دارای یک جفت بالند

شکم حشرات محتوی لوله گوارش –گردش خون-اعضائ تناسلی ودفعیست

تعداد بندهای شکم تا 12 حلقه است

هر حلقه شکم از یک نیم حلقه پشتی به نام ترگوم و یک نیم حلقه به نام استرنوم تشکیل شده است

پوشش خارجی بشکل یک سلسله پلاک یا اسکلریت درامده است که بوسیله پرده نازکی به هم وصلنداین پوشش را اگزواسکلیت مینامند

پوشش خارجی دارای قسمتهای روپوست یاکوتیکول زیرپوست یا هیپودرم و پرده اصلی یا ممبران بازال است

فرق حشراتINSECTS) )با آراکنیدا یا ( جربها و کنه ها )

حشرات انتن  یا شاخک دارند که عمل حسی دارند ولی در کنه ها پالپهای روی کاپیتلوم و پاهای قدامی عمل حسی دارند

اراکنیدها یا عنکبوتیان ( جربها و کنه ها)شلیسر دارند


بدن حشرات از سه قسمت سر سینه و شکم تشکیل شده است
بدن کنه ها و جربها به قسمت های واضحی تقسیم نمیشود
در حشرات سه زوج پا به سینه اتصال دارد

در جربها و کنه ها چهار جفت پا وجود داردحشرات ممکن است یک یا دو زوج بال داشته باشند

حشرات انتن  یا شاخک دارند که عمل حسی دارند ولی در کنه ها پالپهای روی کاپیتلوم و پاهای قدامی عمل حسی دارند

اراکنیدها یا عنکبوتیان شلیسر دارند

بدن حشرات از سه قسمت سر سینه و شکم تشکیل شده است

بدن کنه ها و جربها به قسمت های واضحی تقسیم نمیشود

در حشرات سه زوج پا به سینه اتصال دارد

در جربها و کنه ها چهار جفت پا وجود دارد

حشرات ممکن است یک یا دو زوج بال داشته باشند

اراکنیدها بال ندارندبدن از

 سر

سینه

شکم

مشخص تشکیل شده است

تغیرشکل حشرات را در دوران رشد متامورفوز یا دگردیسی میگویند

دگردیسی دونوع است

دگردیسی ناقص

دگردیسی کامل

حشره جوان nymphs شبیه به حشره بالغ است بال اگر وجود داشته باشدبصورت زائده ای در این مرحله ظاهر میشود. -شپش

حشره جوان شبیه به کرم است شباهتی به بالغ نداردانها را نوزاد یالارو میگویند نوزاد تبدیل به نوچه یا pupaeمیگردد که از ان حشره بالغ حاصل میشودمگس پشه کک

دسته اینسکتا= مگسها-شپشها-ککها-ساسها

راسته دیپترایادوبالان=مگسها و پشه ها

تحت راسته نماتوسره

خانواده کولیسیده یا پشه ها

خانواده سیمولیده یا مگس سیاه

خانواده پسیکودیده یا پشه خاکی

خانواده سراتوپرگونیده یا پشه های میدج

تحت راسته سیکلورافا یا مگسها

خانواده موسیده =مگسهای خانگی

خانواده کالیفوریده=مگسهای ضایعه ساز

خانواده استریده=مگسهای محوطی بینی

خانواده گاستروفیلیده = مگسهای الوده کننده معده

راسته فتیروپترا=شپش

تحت راسته انوپلورا=شپشهای خونخوار

تحت راسته ایسکنوسرا=شپشهای جونده

راسته سیفونپترا=ککها

خانواده پولیسیده = ککهای انسان گربه و موش

خانواده سراتوفیلیده= ککهای موش و طیورراسته همیپترا=ساسها

خانواده سیمیسیده =ساسهای رختخواب

راسته کولئوپترا=سوسکها

اگزوپتریگوتا  exopterigotaدگردیسی ناقص دارند راسته های مهم مالوفاگا malophagaیا شپشهای جونده- انوپلورا anopluraیا شپشهای خونخوار-همیپترا hemipteraیا ساسها

اندوپتریگوتا endopterygotaدگردیسی کامل دارندراسته های مهم دیپترا  dipteraیا دوبالان شامل مگسها و پشه ها-راسته سیفوناپترا siphonapteraیا ککها

شپشهایی که ضمایم دهانی جونده دارند

فاقد بالند

بدن از بالا به پایین پهن شده است-سر عریض و پهن- چشمهاتحلیل رفته- سینه قدامی رشد زیادی کرده-سینه خلفی و وسطی به هم چسبیده است

در روی پرندگان و پستاندارانبدون بال-دارای بدن پهن-ضمایم دهانی برای سوراخ کردن ومکیدن خون است سر کوچک تمام قسمتهای سینه بهم چسبیده است

فقط روی پستانداران بسر میبرند

ضمایم دهانی سوراخ کننده و خونخوار

بعضی دارای دوزوج بال کاملند

بعضی دارای نیم بالند

دارای دگردیسی کاملند دارای دو بال غشایی در سینه وسطی است

زوج دوم بال تبدیل به هالتر شده است

ضمایم دهانی تبدیل به خرطوم probosis شده است که برای سوراخ کردن مکیدن و لیسیدن بکار میرود

نوزاد بدون پا نوچه در یک پوشش سخت است

بدون بال-از پهلو به پهلو پهنند

ضمایم دهانی سوراخ کننده و مکنده  است

نوزاد بدون پا با ضمایم دهانی جونده است

فقط بالغها انگلند

بدن از بالا به پایین پهن است

دگردیسی ناقص

راسته مالوفاگا-سر پهنتر از سینه-ضمایم دهانی جونده

راسته انوپلورایا سیفونکولاتا یا شپشهای خونخوار مکنده-سرباریکتر از سینه-ضمایم دهانی مکنده است

انگل طیور و پستانداران

میزبان اختصاصی

انگل نقطه مشخص بدن

3000 گونه دارد

40 گونه  انگل پرندگان شامل دون راسته ایسکنوسرا ودون راسته امبلی سرا

دون راسته ایسکنوسرا  با خانواده های تریکودکتیده جنسهای دامالینا-تریکودکتس با شاخک سه بندی

خانواده فیلوپتریده جنسهای-کلومبیکولا-اناتیکلا- لیپوروس-گونیوکوتیس-کلوپستیس- با شاخک 5 بندی

دون راسته امبلی سرا باجنسهای- منوپون-امناکانتوس-ترینوتوم با شاخک مخفی 4 یا 5 بندی

رنگ زرد تا قهوه ای روشن

انتهای قدامی سر گرد

حلقه های بدن مجهز به پلاکهای کیتینی

گونه های بویس در گاو-اویس در گوسفند- لیمباتا و کاپره در بز

انگل پستانداران انگل گوشتخواران اهلی و وحشی

زرد کمرنگ

بدن پهن و نسبتا گرد لبه قدامی سر شلغمیست

شاخک نر و ماده متفاوت است

در نرها بند اول شاخک بسیار قویست

لکه کیتینی بر روی بندهای شکم دیده نمیشود

جنس تریکودکتس کانیس از سگ انگل طیور اهلی و وحشی

شاخک 5 بندی

جنس کلومبیکلا بدن دراز و باریک شبیه چوب کبریت شاخکها نسبتا بلاند و چسبیده به طرفین سر

سومین بند شاخک نر دارای زائده ایست

بندهای شکم با لکه های کیتینی قهوه ای

کلومبیکلا کولومبه و کلومبیکلا شولیشمان از کبوتر بدن زرد امیخته با نوارهای تیره

سر در جلو باریک و کشیده

قطعه کیجگاه یا کلیپئوس برخلاف کولومبیکلا فاقد دو زوج خار است

شکم باریک و بلند و همراه با نوارهای تیره جانبی

گونه استیوپترم انسریس از اردک جداشده است

شاخک سه بندیست بدن باریک و بیضی شکل

سومین بند شاخک در نر زائده دارست

بیشتر در جوجه مرغهااست

در پرهای ناحیه سر

لیپوروس هتراگرافوس و لیپوروس کاپونیس

 

شاخک نر و ماده مشابه و بدون زائده است

بدن نرها گرد ماده ها بیضیست

گونه گونیوکوتس گالینه از مرغ و بوقلمون گونه گونیوکوتس کگیگاس از ماکیان گونه گونیوکوتس بایدینتاتوس از کبوتر

شاخک در نر و ماده متفاوتست

بدن در هردوجنس پهن و مسطحست

کلوپستیس دسیمیلیس از مرغ و کلوپیستیس مله اگریدیس از بوقلمون

 

شاخک مخفی از 4تا5 بند تشکیل شده است

جنس منوپون گونه های منوپون گالینه و منوپون پالیدولوم از ماکیان جداشده که شکم در هر حلقه دارای یک رج موست

جنس امناکانتوس گونه های امناکانتوس استرامینوس از ماکیان که شکم دارای دو رج موست

جنس ترینوتوم گونه ترینوتوم انسرینوم از غاز اردک قو و پلیکان – شپش بزرگ سینه خلفی عریض توسط شکاف واضحی ار سینه وسطی جداشده است

انگل پستانداران

میزبان اختصاصی

چنگالهای قوی

تخم خود را به مو یا پشم میزبان میچسبانند

نوچه کاملا شبیه بالغ است

ار طریق تماس مستقیم سرایت مییابند

خانواده های پدیکودیده در پزشکی و هماتوپینیده در دامپزشکی مهم اند

راسته انوپلوریدا یا سیفونکولاتا یا شپشهای خونخوار مکنده

انگل پستانداران

میزبان اختصاصی

چنگالهای قوی

تخم خود را به مو یا پشم میزبان میچسبانند

نوچه کاملا شبیه بالغ است

ار طریق تماس مستقیم سرایت مییابند

خانواده های پدیکودیده در پزشکی و هماتوپینیده در دامپزشکی مهم اند زوج اول پاها کوچک و باریک است

بندهای شکم فاقد لکه های کیتین کناری است

جنس لینوگناتوس ویتولی از گاو

لینوگناتوس اویلوس از گوسفند

لینوگناتوس استنوپسس از بز

لینوگناتوس ستوزوس از سگ

لینوگناتوس پدالیس یا شپش پای گوسفند

لینوگناتوس افریکانوس از گوسفند و بز شپشهای هماتوپینوس بزرگتر از لینوگناتوس است

هر سه زوج پا از لحاظ ضخامت و طول مساویند

لکه های کیتینی قهوه ای در کنار حلقه های شکمی

جنسهای هماتوپینوس اوریسترنوس و توبرکولاریس از گاو

هماتوپینوس  ازینی از الاغ گزارش شده است

شپشهای هماتوپینوس بزرگتر از لینوگناتوس است

هر سه زوج پا از لحاظ ضخامت و طول مساویند

لکه های کیتینی قهوه ای در کنار حلقه های شکمی بدن مسطح و بیضی

سینه قدامی بزرگ

یک زوج نیم بال کوتاه و پهن بودن سر

با اسانی از شکاف در و دیوار و رختخواب عبور میکند

یک زوج چشم برجسته

شاخک 4 بندی

نوع معروف ان سیمکس لیکتولاریوس است

جنسهای هماتوپینوس اوریسترنوس و توبرکولاریس از گاو

هماتوپینوس  ازینی از الاغ گزارش شده است به گزارش روزنامه جام جم شماره 2992 مورخه 20ابانماه 89 ساس در خوابگاههای دانشجویی دخترانه علامه طباطبایی و الزهرای تهران باعث سمپاشی کل خوابگاه و ضدعفونی پتوهای دانشجویان شده است

دگردیسی کامل

مراحل نوزاد –نوچه و بالغ متفاوتند

1900 گونه گزارش شده است بدون بال-دگردیسی کامل-نوزاد کرمی شکل

سر مجهز به ضمایم دهانی جونده و شاخک است

کک بالغ بطول 1/5 تا 4 میلیمتر-نرها کوچکتر از ماده هاست -هردوجنس خونخوارند

بدن پوشیده از کیتین ضخیم

شاخک فنری شکل ودر فرورفتگی طرفین سر قرار دارد

برخی دارای چشم اند

سینه سه قسمت دارد که قسمت اخر ان رشد کافی یافته است که بتواند زوج سوم پا را که بسیارقویست نگهدارد .

در پشت سینه قدامی اندام شانه مانندیست که از دندانه های قوی تشکیل شده است که شانه گونه ای genalctenidiنام دارد

برخلاف شپشها که میزبان اختصاصی دارند کک ها میزبان اختصاصی ندارند

به کمک زوج سوم پاها مسافتی را میجهند 30 تا 40 سانتیمتر طولی و 20 سانتیمتر به هوا میجهند

بدون میزبان تا 58 الی 234 روز زنده میمانند

ماده کک پس از تغذیه تا 18 تخم میگذارد

تخمها در عرض چند روز به نوزاد تبدیل میشوند نوزادها از مواد مختلف تغذیه و پس از یکهفته تا چند ماه پیله ای بدور خود میتنند

کک بالغ در مدت یک هفته تا چند ماه از درون نوچه بیرون می اید

طول دوره سیر تکاملی 2تا4 هفته است

دارای شانه های گونه ای و پیش سینه ای لبه قدامی سر چند ضلعی

سطح پشتی سینه کوتاهتر از اولین حلقه شکم

یک دسته خار در سطح داخلی کوکسای پای سوم

اکیدنوفاگا گالینه اسه ادر طیور

اکیدنوفاگا اشانینی در جوندگان سگ گربه پرندگان و پستانداران

کتنوسفالیدس کانیس در سگ

کتنوسفالیدس فلیس در گربه فاقد شانه

لبه قدامی سر گرد است فقط دارای شانه سینه ای در عقب یک زوج بال بصورت زائده های کوچکی با انتهای گرزی در امده است که اندام هالتر halteres یا اندام تعادل انهاست و برای پرواز ضرورت دارند . بعد از تلف شدن حشره برای مشاهده هالتر باید به زیر بالهایش نگاه کرد

سراتوفیلوس گالینه از ماکیان و کبوتر و انسان

سراتوفیلوس گرین گیله از پرندگان وحشی خیلی از مگسها در قاعده هر بال صفحات اضافی دارند  یک الولاalula و دو اسکوامه squamaeکه ممکن است با یک زوج بال اضافی اشتباه شوند  ولی این صفحات برخلاف بالها رگ بال ندارند .

اسکوامه squamae گاهی کالیپتر calypter نامیده میشود

پولکس اریتنس در انسان طیور سگ گربه و موش متامورفوز یا دگردیسی کامل وجود دارد

نوزاد فاقد پا یا بال است و معمولا این نوزادان در طی سه یا چهار مرحله  مشابه  کامل  میشوند

ممکن است در خانواده های سایمولیده و تابانیده تعداد مراحل تکامل نوزادی بیشتر باشد

نوزاد تبدیل به شفیره یا پوپ میشود.

در پشه ها و مگسهای مشابه .شفیره متحرک باقی میماند ولی تغذیه نمیکند

در مگس خانگی موسکا و مگسهای مشابه – شفیره در داخل یک پوپارم غیر متحرک  که از پوست اخرین مرحله نوزادی  بوجود می اید  رشد میکند

حشره بالغ رسیده از پوپاریوم  خارج میشود

مگسهای گلوسینا – تسه تسه و مگسهای هیپوبوسیده  در هر زمان  تنها یک تخم را در داخل بدن پرورش میدهند بطوریکه نوزاد در داخل شکم حشره ماده – بطور کامل رشد میکند نوزاد پشه ها و مگسهای مشابه بر روی مواد مختلف تغذیه و رشد میکنند

نوزاد مگسهای گلوسینا و هیپوبوسید  بطورکلی در داخل بدن مادر بوسیله ترشحات مخصوص تغذیه میکنند

حشره ماده نوزاد رسیده را در خاک یا اشیانه میزبانها میگذارد

نوزاد به شفیره ای در داخل پوپاریوم تبدیل میشود

مگسهای بالغ جفتگیری و تغذیه میکنند در مگس خانگی موسکا و مگسهای مشابه – شفیره در داخل یک پوپارم غیر متحرک  که از پوست اخرین مرحله نوزادی  بوجود می اید  رشد میکند

از سه قسمت سر واضح- سینه با سه زوج پا و شکمی که بندهای ان براحتی دیده میشود تشکیل شده است.

چشمهای مگسهای ماده معمولا توسط فضایی پهن از یکدیگر جداشده اند  که به طرز قرارگرفتن چشمها دیکوپتیک میگویند

چشمهای مگسهای نر معمولا به هم چسبیده اند که هولوپتیک مینامند

چشمهای مگسهای نر معمولا به هم چسبیده اند که هولوپتیک مینامند

 چشمهای مگسهای ماده معمولا توسط فضایی پهن از یکدیگر جداشده اند  که دیکوپتیک میگویند

 

بدن از سه قسمت سر واضح- سینه با سه زوج پا و شکمی که بندهای ان براحتی دیده میشود تشکیل شده است

 

براکیسرا –تابانیده با انتن با سه بند بزرگ و چند بند کوچک

شاخک درازتر از سر و سینه است

شامل خانواده های سیمولیده-سراتوپوگونیده-پسیکودیده و کولیسیده است