دكتر قهرماني دامپزشك كورد

دامپزشكي-ادبيات فارسي
 
کلینیکال پاتولوژی ادرار دامپزشکی
ساعت ۸:۱٤ ‎ق.ظ روز شنبه ۸ خرداد ۱۳۸٩ : توسط : دکتر قهرمانی

         کلیه، کارخانه تصفیه بدن است. هر میلی‌متر از خون در روز چند بار از این کارخانه عبور می‌کند و فیلترهای تصفیه کننده یا همان گلومرول‌های کلیوی سموم، ذرات و املاح اضافه و مواد زاید حاصل از سوخت و ساز سلول‌ها را از خون جمع‌آوری می‌کنند و خون تازه و تمیز دوباره وارد چرخه گردش خون می‌شود اما این سموم چه می‌شوند؟ قسمت اعظم این مواد تصفیه شده مواد حاوی نیتروژنی هستند که از متابولیسم مواد غذایی به وجود آمده‌اند. آب یا مایع اضافی خون، سدیم و پتاسیم و مواد حاصل از تخریب اسیدهای آمینه بعد از جمع‌آوری به داخل حالب ترشح می‌شوند و حالب، مثل یک ناودان این مایع را به منبعی منتقل می‌کند تا بعد از رسیدن به مقدار مناسب تخلیه شوند. این منبع همان مثانه و مایع داخل آن هم همان ادرار است تحلیل و بررسی محتویات ادرار برای تعیین وضعیت بدن و علی‌الخصوص کلیه‌ها و مجاری ادرار، از راه تفسیر این آزمایش انجام می‌شودآنالیز ادرار یا آزمایش ادرار که ساده‌ترین نوع آزمایش است معمولا برای عفونت‌های دستگاه ادرار (کلیه‌ها، حالب و مثانه)، تعیین وجود قند و ادرار در بیماران دیابتی، وجود سنگ کلیه، فشار خون بالا و بعضی بیماری‌های کلیوی و کبدی خاص انجام می‌شود. در بسیاری از بررسی‌های روتین هم آنالیز ادرار برای تعیین سلامت عمومی بدن درخواست می‌شود.

         رنگ (color): رنگ ادرار یکی از اجزای اصلی آنالیز ادرار است و بسته به شرایط مختلف بدن تغییر می‌کند. غلظت ادرار، میزان مایع بدن، رنگدانه‌های موجود در ادرار که از تخریب گلبول‌های قرمز و رنگدانه‌ای به نام اوروکروم به وجود می‌آیند و همچنین رژیم غذایی روی رنگ ادرار تاثیر دارند. بعضی بیماری‌ها هم رنگ ادرار را تغییر می‌دهند.مانند شاربن – لپتوسپیروز و پیروپلاسموز

حالت طبیعی: طیف رنگ زرد کمرنگ تا پررنگحالت غیرطبیعی: ادرار قرمز رنگ می‌تواند به خاطر وجود خون در آن باشد. رنگ نارنجی می‌تواند به خاطر وجود ویتامین B اضافه در ادرار باشد. بعضی داروهای خاص مثل ریفامپین هم می‌توانند ادرار را نارنجی می‌کنند. :. رنگ نارنجی تیره تا قهوه‌ای ممکن است علامت بیماری‌های کبدی مثل زردی و یا رابدومیولیز (تخریب سلول‌های عضلانی) باشد. مصرف لبو و چغندر به ادرار رنگ صورتی ملایم می‌دهند. حالت غیرطبیعی:. گاهی اوقات مصرف بعضی مواد خوراکی‌ حاوی رنگ‌های مصنوعی هم باعث تغییر رنگ ادرار می‌شوند. دیابت هم می‌تواند موجب تغییر رنگ ادرار شود. تعریق زیاد و از دست دادن مایع هم باعث می‌شود رنگ ادرار زرد تیره شود.

         ادرار به طور طبیعی شفاف است و باید بتوان از پشت شیشه‌ حاوی آن نوشته‌های یک متن را خواند اما مسایل مختلف باعث تغییر این حالت می‌شوند.

حالت طبیعی: شفاف

         حالت غیرطبیعی: غیرشفاف

         عفونت، چرک، باکتری‌های موجود در ادرار به خاطر عفونت‌ ادراری، کریستال‌ها، گلبول‌های قرمز خون، گلبول‌های سفید، اسپرم، قارچ، موکوس و یا حتی عفونت‌های انگلی می‌توانند باعث غیرشفاف شدن ادرار شوندالبته بعضی مواقع در حالت‌های طبیعی و بدون بیماری‌ هم ممکن است ادرار غیرشفاف باشد. مصرف بعضی غذاهای حاوی چربی زیاد، فسفات یا اورات این حالت را ایجاد می‌کنند.

         تعیین بوی ادرار هم یکی از اجزای تفسیر این آزمایش است. بوی طبیعی و معمول ادرار به خاطر وجود اسید وولاتایل است و بوی شبیه به فندق دارد اما مواد غذایی مختلف و بعضی بیماری‌ها این بو را تغییر می‌دهند.

         حالت غیرطبیعی: ادرار بیماران دیابتی معمولا بویی قوی و شیرین شبیه به بوی استن دارد. بوی شیرین و میوه‌ای هم گاهی از ادرار این بیماران به مشام می‌رسد. بوی بسیار بد ادرار نشان‌دهنده عفونت مجاری ادراری و وجود چرک در ادرار است. :. افرادی که ادرارشان بوی مدفوع می‌دهد ممکن است دچار فیستول روده به مثانه شده باشند. ادرار دارای بوی شربت افرا (بوی شبیه به چای شیرین) در بیماران فنیل کتون اوری دیده می‌شود. نارسایی کبدی هم باعث تغییر بوی ادرار می‌شود.

         وزن مخصوص ادرار که به شکل عدد بیان می‌شود معمولا حاصل اندازه‌گیری اجزای مختلف ادرار شامل مواد دفعی و املاح است.

         وزن مخصوص بالا نشان‌دهنده ادرار غلیظی شده است. از این عدد برای تعیین قدرت تغلیظ و ترشح کلیه‌ها استفاده می‌شود.

         وزن مخصوص را با دستگاه اورینومتر اندازه میگیرند

         اورینومتر شامل یک مزور و یک شناور که دارای تنه و میله است تنه از بالا تا گردن درجه بندی شده است

         اورینومتر شامل یک مزور و یک شناور که دارای تنه و میله است تنه از بالا تا گردن درجه بندی شده است

 

         مزور را از ادرار پر کنید حدود یک اینچ پایینتر از لبه مزور

         شناور را داخل ادرار رها کنید

         عدد روی میله را که هم سطح قسمت هلالی بالای ادرار است قرائت کنید این عدد وزن مخصوص ادرار است

         در دمای اطاق شناور در اب مقطر بجای ادرار روی 1000 می ایستد

 

         انسان =اعداد بین 005/1 و 03/1

         اسب=1035

         گاو=1035

         گوسفند=1030

         بز=1030

         سگ=1025

         گربه=1030

افزایش وزن مخصوص ادرار

         نفریت بینابینی حاد بعلت عدم توانایی کلیه در دفع اب -تورم مثانه -دهیدراتاسیون

         استفراغ –اسهال -تب -کاهش دریافت مایعات

کاهش وزن مخصوص ادرار

         دریافت زیاد مایعات -نفریت بینابینی مزمن بعلت عدم توانایی کلیه ها در تغلیظ ادرار

واکنش ادرار

         اسب = قلیایی   گاو=قلیایی  گوسفند= قلیایی  سگ= اسیدی

         گربه = اسیدی

         ادرار اسیدی کاغذ لیتموس قرمز را ابی میکند -ادرار قلیایی کاغذ لیتموس ابی را قرمز میکند

         مثل همه آزمایش‌های شیمیایی، PH نشان‌دهنده اسیدی یا باز بودن ادرار است. بعضی اوقات میزان اسیدی یا بازی بودن ادرار در روند درمان یک بیماری موثر است.

         میزان دفع املاح در ادرار و وجود یون هیدروژن PH ادرار را تعیین می‌کند. اسیدی یا باز بودن ادرار در شکل‌گیری بعضی سنگ های کلیه هم موثر است.

         حالت غیرطبیعی: بعضی غذاها مثل مرکبات و یا لبنیات و همچنین بعضی داروها مثل آنتی‌اسیدهای معده روی PH تاثیر دارند.

         استفراغ، آلکالوز تنفسی، عفونت مجاری ادراری  -  جانوران گیاهخوار- احتباس ادرار

         تجویز نمکهای قلیایی مانند بیکربنات و سیترات و نیترات سدیم یا پتاسیم -تورم مثانه  PH ادرار را بالا می‌برد

         در دیابت، اسهال، گرسنگی طولانی‌مدت و هنگام خواب و  گوشتخواران PH پایین می‌آید و ادرار اسیدی می‌شود.

         (Prt یا Protein) پروتئین از آن چیزهایی است که به طور طبیعی نباید در ادرار وجود داشته باشد و حضور آن در ادرار نشان‌دهنده یک حالت خاص و یا یک بیماری است.

         حالت طبیعی: منفی یا Negative یا میلی‌گرم80-50 در طول 24 ساعت یا کمتر از 250 میلی‌گرم در 24 ساعت بعد از ورزش شدید

         حالت غیرطبیعی: آسیب‌های کلیوی، عفونت ادراری، فشارخون بالا، دیابت، بیماری لوپوس گلومر ولونفریت (یک بیماری کلیوی) و سرطان باعث ورود پروتئین به ادرار می‌شوند.

         اگر چه باید توجه داشت تب، ورزش شدید و بارداری هم در حالت‌های طبیعی حضور پروتئین در ادرار یا پروتئینوری را به دنبال دارند. به طور کلی وجود پروتئین در ادرار جزو آن مواردی است که نیازمند توجه ویژه پزشک است چون ممکن است مشکلات جدی‌تری را به دنبال داشته باشد. پروتئینوری اصلی‌ترین علامت بیماری کلیوی است.

         گلوکز، قندی است که در خون وجود دارد و غذای اصلی سلول‌ها محسوب می‌شود. به طور طبیعی مقادیر بسیار اندکی از گلوکز در ادرار وجود دارد اما در شرایط عادی ادرار را عاری از گلوکز در نظر می‌گیرند. در صورت جمع‌آوری 24 ساعته ادرار طبیعی ممکن است مقدار این ماده کمتر از 5/0 گرم باشد. حالت طبیعی: وجود ندارد

         حالت غیرطبیعی: تغذیه وریدی (مثلا در مورد بیماران بستری در ICU) می‌تواند باعث وجود گلوکز در ادرار شود. دیابت کنترل نشده هم باعث می‌شود مقدار زیادی گلوکز در ادرار وارد شود.

: آسیب غدد فوق کلیوی، آسیب کبدی، آسیب‌های مغزی، بعضی از مسمومیت‌ها و بعضی از انواع مشکلات کلیوی هم باعث گلوکزوری یا حضور گلوکز در ادرار می‌شوند. اگر چه مثل پروتئینوری، این حالت در زمان بارداری هم می‌تواند به وجود بیاید که طبیعی محسوب می‌شود.

کتون=وقتی چربی‌ها در بدن شکسته می‌شوند و در جریان سوخت و ساز مصرف می‌شوند کتون‌ها به وجود می‌آیند. این کتون‌ها در ادرار ترشح می‌شوند. به طور طبیعی هیچ کتونی نباید در ادرار دیده شود و حضور آنها نشان‌دهنده این است که بدن به جای مصرف گلوکز از چربی‌ها استفاده می‌کند. حالت طبیعی: وجود ندارد حالت غیرطبیعی: دیابت کنترل نشده، رژیم بدون کربوهیدرات، گرسنگی شدید یا بیماری‌هایی مثل آنورکسیا و مصرف الکل باعث حضور کتون در ادرار می‌شوند. مصرف بیش از حد آسپیرین، استفراغ طولانی‌مدت و بیماری‌های تب‌دار در کودکان هم حضور کتون در ادرار را به دنبال دارند.

 

کریستال=افراد سالم فقط مقدار بسیار کمی کریستال در ادرارشان وجود دارد. کریستال‌ها در واقع مقدمه تشکیل سنگ کلیه‌اند و از روی هم قرار گرفتن آنها سنگ‌های کلیوی تشکیل می‌شوند. نوع کریستال‌های ادرار با توجه به بیماری و PH ادرار فرق می‌کند. حالت طبیعی: کم یا وجود ندارد

         حالت غیرطبیعی: سنگ کلیه، عفونت‌های ادراری و بعضی داروها باعث رسوب املاح و تشکیل کریستال‌ها می‌شود.

        گلبول‌های خونی =گلبول‌های خونی به طور طبیعی در ادرار وجود ندارند. حضور آنها نشان‌دهنده هماچوری یا خون در ادرار است که به خاطر بیماری‌های مختلف به وجود می‌آید. وجود گلبول‌ سفید هم نشان‌دهنده عفونت ادراری است.

         حالت طبیعی: وجود ندارد یا حداکثرش بین 0 تا 4 گلبو‌ل‌سفید و کمتر از دو عدد گلبول قرمز

         حالت‌های غیرطبیعی: التهاب، عفونت، سنگ کلیه، تومور کلیوی و مثانه، ضربه به کلیه یا آسیب مجاری ادراری باعث وجود RBC در ادرار می‌شوند. WBCها یا گلبو‌های سفید هم موقع عفونت، بیماری لوپوس، عفونت ادراری و تومور مثانه در ادرار افزایش می‌یابند.

خون در ادرار=هموگلوبین حاوی پراکسید است که میتواند اکسیژن را از هیدروژن پروکسید ازاد کند و این اکسیژن در حضور بنزیدین رنگ ابی ایجاد میکند

         روش ازمایش=در یک لوله ازمایش مقدارکمی از بنزیدین را در اسید استیک گلاسیال حل میکنند- دو سی سی ادرار اضافه میکنند-یک سی سی هیدروژن پراکسید تازه اضافه میکنند و مخلوط میکنند . وجود رنگ ابی دلیل بر وجود هموگلوبین در ادرار است .

         هماتوری = خون کامل در ادرار= در پیلونفریت نفریت حاد

         تورم مجرای ادرار- مثانه-لگنچه- پروستات -سنگ کلیه-ابسه کلیه -فحلی دام

         بعد از زایمان -عفونت کلیه –شاربن - لپتوسپیروز

  و هموگلوبینوری= هموگلوبین در ادرار- لیپتوسپیروز-هموگلوبینوری بعد از زایمان

         بابزیوز -حساسیت به نور -هموگلوبینوری باسیلی ناشی از کلستریدیوم همولیتیکوم -سوختگی شدید

         اگر تمام ادرار قرمز باشد منشائ ان کلیه است

         اگر خون در قطرات اخر باشد منشائ ان مثانه است

         اگر خون در قطرات اول باشد منشائ خون جراحات مجاری ادراری است

فرق هماتوری با هموگلوبینوری=

         ادرار را سانتریفوژ میکنیم اگر گلبولهای قرمز بصورت یک لایه در ته لوله وجود داشت و مایع بالایی بیرنگ بود هماتوری است  اگر تمام مایع قرمز رنگ بود هموگلوبینوری است

چربی در ادرار

مصرف جیره غنی از چربی چاقی -الودگی ادرار -چربیها بصورت گلبولهای گرد و منعکس کننده نور دیده میشوند