دكتر قهرماني دامپزشك كورد

دامپزشكي-ادبيات فارسي
 
دنبلان قارچ
ساعت ۱۱:٥٢ ‎ق.ظ روز پنجشنبه ٩ اردیبهشت ۱۳۸٩ : توسط : دکتر قهرمانی

 

 

قارچ دنبلان

Tuber aestivum
Tuber brumale
Tuber gibbosum
Tuber himalayensis
Tuber magnatum

Tuber melanosporum
Tuber mesentericum
Tuber oregonense
Tuber sinensis

 

دنبلان در فرهنگ دهخدا= قسمی از سماروغ مأکول که بدون ساقه و بدون ریشه در زیر زمین پدید می آید. (ناظم الاطباء). از ترکی طُمَلان . قسمی قارچ که در زیر زمین تولید شود به رنگ سرخ تیره ٔ اغبر. کماة. نبات الرعد. سماروغ . شحم الارض . (یادداشت مؤلف ). [از تیره های نوعی قارچ ] دنبلان ۞ که آسکهای آنها داخلی است و اطراف آنها را کلافه ٔ قارچ کاملاً فراگرفته است . (از گیاه شناسی گل گلاب ص 166). دنبلانها معمولاً دسته دسته در عمق 30 سانتیمتری در خاک و نزدیک به ریشه های گیاهان و درختها می رویند.کاشت آنها نتیجه ٔ مفید نداده است ، ولی به حالت طبیعی در بسیاری از زمینهای معتدل دیده می شوند و آنها رابه وسیله ٔ سگ یا خوک پیدا می کنند. (از دایرةالمعارف فارسی ).
افراد زیادی را در روزهای بهاری می‌توان در دامنه کوهستانها و کوه‌های شنی آذربایجان غربی به خصوص در منطقه خوی مشاهده کرد که در حال جستجو و جمع آوری یک نوع قارچ طبیعی که در منطقه به دنبلان شهرت دارد، هستند.

دنبلان قارچی است کروی شکل که در زیر خاک رشد میکند و پوسته خارجی آن زگیلدار میباشد. به رنگهای قرمز تیره، خاکستری، سفید، بنفش و سیاه دیده میشود. دنبلان ایران در فارس، کوههای اطراف تهران، آذربایجان، خوی، همدان و کرمانشاه میروید و به نامهای سمارق در اطراف خراسان، همدان در آذربایجان، چمه در کرمانشاه شناخته میشود

 

دنبلان ، نوعی قارچ است که به صورت طبیعی و خودرو در دامنه کوهستانها و کوههای شنی و رسی تولید و برداشت می شود.

زادگاه اولیه و محل رویش دنبلان کشورهای افغانستان و هندوستان است و در کشور ما نیز در کوهستانهای نواحی شمال غربی چون کوه‌های ماکو، چالدران، پلدشت، چایپاره، مرند، جلفا و خوی وجود دارد.

اندام باردهی این نوع قارچ کوهی دارای حفره یا شیارهای کوچک و متعدد به رنگ قهوه‌ای تیره یا روشن شبیه یک گردو یا سیب زمینی معمولی در زیر خاک به عمق ‪ ۵الی۳۰سانتی متر رشد می‌کند.

شکل ظاهری دنبلان (تیپیک) به راحتی در زیر خاک قابل تشخیص است.

معمولا از نخستین روزهای فروردین ماه، رشد این گیاه خودرو بدون ریشه و ساقه که در حقیقت خلقت و عظمت خدا را نشان می‌دهد شروع می‌شود و تا اواخر اردبیهشت ماه برداشت آن ادامه می‌یابد.

اهالی مناطق کوهستانی معتقدند، تولید محصول دنبلان یا قارچ کوهی به نسبت بارندگیهای بهاری متغیر است و رعد و برق و ابرهای آسمانی بر میزان باردهی محصول می‌افزاید.

دنبلان از انواع قارچ‌های کوهستانی کاملا طبیعی بوده و می‌توان آن را به عنوان لذیذترین و قوی‌ترین قارچ‌های خوراکی دانست که دارای ویتامین و پروتئین زیادی می‌باشد.

کوهستانی بودن محصول، خاصیت غذایی بالا باعث شده که قیمت آن برای مصرف کنندگان گران تمام شود.

افراد آشنا و مطلعی در منطقه خوی وجود دارند که روزانه می‌توانند بین ‪۱۰ الی۱۵کیلو قارچ دنبلان جمع آوری کنند.

. قارچ دُنبَلان نوعی قارچ خوراکی گرانقیمت و کمیاب است. این قاچ در گونه‌های مختلف به رنگهای قرمز تیره، خاکستری، سفید، بنفش و سیاه است ولی لذیذترین نوع آن دارای پوستهٔ سیاه‌رنگ است.

قارچ‌های دنبلان معمولاً دسته دسته در عمق ۳۰ سانتیمتری در خاک و نزدیک به ریشه‌های  گیاهان و درختها می‌رویند. کاشت آنها نتیجه مفید نداده‌است، ولی به حالت طبیعی در بسیاری از زمینهای معتدل دیده می‌شوند و آنها را به وسیله سگ یا خوک پیدا می‌کنند.[۶]

دو نوع سیاه و سفید این قارچ گران‌قیمت‌ترین قارچ‌های دنبلان زیرزمینی هستند. بیش‌ترین میزان مصرف قارچ دنبلان در رستوران‌ها، صنایع غذایی، تهیهٔ انواع  سسها و روغن‌های معطر و نیز داروسازی است.[۷] قارچ دنبلان به صورت همزیستی با ریشه‌های درختان جنگلی به وجود می‌آید و در سطح تجاری در آزمایشگاه‌ها اقدام به تولید نهال آلوده به میسلیوم‌های قارچ دنبلان می‌کنند و بعد کشت درختان را در زمین انجا م می‌دهند. اندازه قارچ دنبلان از یک فندق تا اندازه یک پرتقال می‌باشد و شکلی شبیه سیب زمینی دارد.کشت وکار این قارچ‌ها در زمین‌هایی ک بکر می‌باشد هم موجب در آمدزایی افراد بومی می‌شود و هم طبیعت دچار دستخوردگی نمی‌شود.

در ایران

گونه کمیابی از قارچهای دنبلان زیر زمینی در دامنه‌های کوههای زاگرس ، به ویژه در استان ایلام،(روستای شباب) یافت می‌شود که بسیار لذیذ است.افراد محلی پیدا کردن قارج محلی را به بخت و اقبال ربط می‌دهند اما فقط یک قدرت بینایی که خسته نشود و توانایی تشخیص کمترین اختلاف سطح زمین را (در مساحتی به اندازه یک کف دست)نسبت به اطراف آن داشته باشند ،در پیدا کردن قارچ دنبلان زیر زمینی موفق هستند. گونه‌ای از نادرترین قارچ‌های دنبلان کوهی جهان در برخی از مراتع   طارم استان زنجان شناسایی و در  دانشگاه زنجان بررسی شده‌است. این قارچ در کوه پایه ‌های روستای مارکان از توابع شهرستان خوی نیز رشد می‌کند و معمولا در اواسط فروردین و اوایل اردیبهشت یافت می شود. قارچ دنبلان کوهی با گیاهان مرتعی همزیستی دارد و در سال‌های پر باران و فصل پاییز و نیز از اول اسفند تا نیمه اول فروردین در مراتع شهرستان طارم رشد می‌کند. بیش از ۱۵ نوع  پروتئین در این قارچ‌ها شناسایی شده‌است. [۹]

مواد لازم :    دنبلان 1000 گرم
روغن  3 عدد
پیاز  3 قاشق سوپخوری
تخم مرغ  3 عدد
نمک  قدری

طرز تهیه :

دنبلان زمینی یک نوع سیب زمینی خوردروست که بسیار خوشمزه و لطیف است و معمولا در فصل بهار بدست میآید و طرز استفاده از آن بدین طریق است که پوست آنرا میکنیم و خرد میکنیم و چون دارای شن فراوان است بدقت می شوئیم و بعد در روغن کمی سرخ میکنیم و یا به سیخ میکشیم و کباب میکنیم و ممکن است  دنبلانها را ورقه کرد و پیاز را نیم سرخ نمود و دنبلان   را با پیاز کمی سرخ کرد و چند عدد تخم مرغ را مخلوط کرده روی دنبلان  و پیاز ریخت و حرارت را ملایم کرده درب ظرف را گذاشت وقتی تخم مرغها بسته شد دنبلان  آماده مصرف است . برای یک کیلو  2 تا 3 عدد پیاز 2 تا 3 قاشق سوپخوری روغن و 2 تا 3 عدد تخم مرغ کافیست .