دكتر قهرماني دامپزشك كورد

دامپزشكي-ادبيات فارسي
 
بیماری شاربن-سیاه زخم-ANTHRAX
ساعت ۸:٢٢ ‎ب.ظ روز چهارشنبه ۱۱ اسفند ۱۳۸٩ : توسط : دکتر قهرمانی

سیاه زخم (Anthrax  ،Charbon)  یکی از بیماریهای عفونی حیوانات است که بوسیله باسیل گرم مثبت مولد اسپوری بنام باسیلوس آنتراسیس BACILLUS ANTHRACIS ایجاد می شود و در انسان در اثرتماس با حیوانات آلوده، یا فراورده های آنها نظیر پشم، مو، پوست، استخوان، سفیداب ، استنشاق افشانه های آلوده در کارخانجات پشم ریسی و خوردن مواد آلوده، ایجاد می شود

اسامی بیماری = شاربن – انتراکس – سیاه زخم – تب طحال – بیماری کارگران کارخانجات تهیه و تولید پشم

 عامل بیماری

باسیلوس آنتراسیس، باسیل هوازی غیرمتحرک مولد اسپوری است که متعلق به خانواده باسیلاسه ها        (Bacillaceae) می باشد و به دو شکل رویشی  (Vegetative) و اسپور، وجود دارد .

اختلاف قابل توجهی بین مقاومت اشکال رویشی و اسپور باسیل سیاه زخم، وجود دارد به طوری که اشکال رویشی این باکتری در مقابل حرارت و مواد شیمیائی، مقاومت چندانی ندارند و در دمای 55 درجه سانتیگراد در عرض یک ساعت، حیات خود را از دست می دهند.

در صورتی که لاشه حیوان مبتلا به سیاه زخم، در گرمای تابستان و دمای حدود 30 -  28 درجه سانتیگراد، به حال خود رها شود در عرض 80 ساعت کلیه باسیل های سیاه زخم موجود در آن از بین خواهند رفت ولی اگر در دمای 10 -  5 درجه سانتی گراد قرار گیرد فعالیت ارگانیسم های تجزیه کننده، متوقف می گردد و اشکال رویشی باسیل سیاه زخم را تا 4 -  3 هفته بعد نیز میتوان در لاشه حیوان، یافت نمود.

اسپورهای باسیل سیاه زخم، معمولا در حرارت 150 درجه سانتیگراد در عرض یکساعت از بین خواهند رفت و بطورکلی حرارت مرطوب از تاثیر بیشتری برخوردار است. به طوری که جوشاندن به مدت 15 دقیقه به حیات آنها خاتمه میدهد. اسپورها در محیط  های بسیار سرد، مقاومت زیادی از خود نشان میدهند و طی مطالعه ای در دمای منهای پنج تا منهای 75 درجه سانتیگراد، به مدت چندین سال زنده مانده و گاهی در لام رنگ آمیزی شده آزمایشگاه تا سال ها بعد به بقای خود ادامه میدهند.

اسپورهای خشک باسیل سیاه زخم، به مدت چندین سال، زنده میمانند و در مزارع از فصلی به فصل دیگر زنده مانده تا سال ها بعد باعث ایجاد بیماری و مرگ در حیواناتی که درآن محیط  به چرا می پردازند، میگردند.

دوره کمون بیماری شاربن

در نوع پوستی، حدود 10ـ3 روز و در نوع گوارشی و استنشاقی،   7-1 روز است .

این بیماری ممکن است بصورت سیاه زخم پوستی، گوارشی، ریوی و ندرتا مننژیت، تظاهر نماید ولی شایع ترین چهره بالینی آنرا سیاه زخم پوستی، تشکیل میدهد.

سیاه زخم پوستی، به دنبال پشت سر گذاشتن دوره کمون 10 -  3 روزه، بصورت پاپول کوچکی در محل ورود باسیل، به پوست، تظاهر مینماید و پس از گذشت چند روز به وزیکول، تبدیل میگردد و اطراف آنرا قرمزی و ادم مختصری فرا می گیرد. سپس در عرض چند روز ناحیه خونریزی دهنده سیاه رنگی در بخش مرکزی وزیکول، ظاهر می شود و با تخلیه مایع وزیکول، اولسر فرورفته با حدود مشخصی که در وسط  آن اسکار سیاه رنگی به چشم        می خوردبوجود می آید و در عرض 3 -  1 هفته از موضع، جدا می شود.

 


 


 

سیاه زخم جلدی روستای ممکان ارومیه در استان اذربایجانغربی امرداد 1386

سیاه زخم گوارشی با درد شدید شکم همراه با تب و علائم سپتی سمی، حادث می شود. این بیماری معمولا بعد از مصرف گوشت آلوده خام یا با پخت ناکافی عارض می گردد و دوره کمون آن در حدود 7ـ1 روز می باشد.

سیاه زخم استنشاقی کشنده ترین شکل بالینی این بیماری به حساب می آید.

 وضعیت جهانی و منطقه ای بیماری

سیاه زخم، انتشار جهانی دارد در کشورهائی که زندگی مردم، بیشتر از طریق کشاورزی و دامپروری غیرمکانیزه، می گذرد شیوع بیماری، بیشتر در رابطه با این مشاغل، بوده و موارد صنعتی، به مراتب کمتر دیده می شود

 وضعیت بیماری در ایران

 سیاه زخم همه گیر و بومی در حیوانات از سال ها قبل، جزو معضلات مهم کشاورزی و دامپروری ایران بوده است  ضمنا سیاه زخم انسانی، در بسیاری ازمناطق ایران دیده می شود

 تاثیرسن، جنس، شغل و موقعیت اجتماعی

نظربه اینکه در روستاهای ایران، زن و مرد، در کنار یکدیگر به فعالیت های کشاورزی و دامپروری، اشتغال دارند تفاوت چندانی در توزیع جنسی بیماری، بچشم نمی خورد ولی در شهرها که موارد زیادی از بیماری، در اثر مصرف سفیداب، ایجاد می شود و از طرفی سفیداب را بیشتر، خانمها مورد استفاده قرار میدهند نوع پوستی بیماری، در زنان، شایع تر می باشد. ضمنا با توجه باینکه این بیماری، بیشتر در رابطه با شغل، عارض می شود شیوع آن در اطفال کمتر از بزرگسالان است. موارد کشاورزی، در اثر تماس با حیوانات آلوده نظیر گاو، گوسفند، بز، اسب و خوک و یا فضولات و فراورده های آنها عارض می گردد.

 موارد صنعتی بیماری، در اثر تماس با نخ، مو و پشم و البسه آلوده، ایجاد می شود

این بیماری از فردی به فرد دیگر، انتقال نمی یابد

راه های انتقال سیاه زخم، عبارتست از:

1 ) تماس مستقیم با حیوانات آلوده.

2 ) تماس با پشم، مو، پوست، استخوان – فرجه های ریش تراشی – کلید های پیانوی ساخته شده از عاج فیل – برس سر – مسواک دندان – طبل ساخته از پوست بز  قالیچه ها  –  تصاویر دیواری تهیه شده از موی بز عروسکهای اسباب بازی – کیف های چرمی – صندلی چرمی  و سایر فراورده های آلوده.

3 ) استنشاق افشانه های آلوده.

4 ) خوردن گوشت و سایر مواد آلوده به باسیل شاربن.

5 ) بوسیله حشرات، در اثر گزش و انتقال خون آلوده به سایرحیوانات و انسان.

حیوانی که به علت ابتلاء به سیاه زخم، جان خود را از دست می دهد باسیل سیاه زخم را از طریق بزاق، ادرار و مدفوع و نیز بوسیله ترشحات خونی حفرات مختلف بدن و لاشه خود به فراوانی، در محیط  اطراف، پخش می نماید و موجب آلودگی محیط، می گردد. ضمنا باسیل سیاه زخم به آسانی در علوفه مختلف، انباشته می شود و موجبات آلودگی بعدی حیوانات را فراهم  می نماید ولی مستقیما از حیوانی به حیوان دیگر، منتقل نمی شود.

گوشت حیوانات مبتلا حاوی تعداد کثیری باسیل سیاه زخم است ومیتواند باعث ایجاد سیاه زخم گوارشی در انسان بشود. این بیماری از طریق کاردی که با گوشت حیوانات مبتلا به سیاه زخم، تماس یافته باشد نیز منتقل می شود. لازم به تاکیداست که تمامی قسمت های بدن حیوانی که به علت سیاه زخم، تلف می شود ممکن است آلوده به اسپور سیاه زخم باشد و لذا احتمال انتقال اسپورها از طریق پشم، مو، استخوان و سایر نسوج این حیوانات، به مناطق دوردست، وجود دارد سیاه زخم استنشاقی، به دنبال استنشاق دود کارخانجات چرم سازی، نیز گزارش شده است

 سیاه زخم، در حیوانات

بیماری شاربن در حیوانات به فرمهای فوق حاد در نشخوارکنندگان حاد در نشخوارکنندگان و اسب تحت حاد و مزمن در سگ و گربه دیده می شود

 در فرم فوق حاد دوره بیماری چند ساعت تب 42 درجه سانتیگراد لرزش عضلانی تنگی نفس پرخونی مخاطات و مرگ دیده میشود ترشح خون از منافذ طبیعی بدن مقعد واژن بینی دهان چشم ها گوشها نفخ سریع لاشه جمود نعشی ناقص چون باکتری توکسین ازاد می کند پس خون منعقد نمی شود طحال اسفنجی و لجنی مثل مربای شاه توت

در فرم حاد دوره بیماری 48 ساعت در گاو پرخونی و خونریزی پرده های مخاطی مشهود است ادم ( خیز) زبان تورم همراه با خیز در طول ناحیه گلو جناغ سینه پرینه و پهلوها ممکن است دیده شود .

نمونه برداری از : ترشحات خونابه ای – گوش کامل – چند قطره خون از رگ گردن – یک تکه از طحال تازه – ادرار – لشک چشم – مغز – هرعضوی که غیر طبیعی بنظر برسد انجام گرفته و همراه با یخ به ازمایشگاه ارسال می شود .

تشخیص افتراقی : بیماری را در دام ها باید از شاربن علامتی – سیاه مرض – انتروتوکسمی و برق گرفتگی تشخیص داد .

 

پیشگیری و کنترل بیماری شاربن

1-    عدم کالبد گشایی حیوانات مشکوک

2-    معدوم کردن مبتلایان

3-    مایه کوبی

4-    ضد عفونی جایگاه با سود و کرزول

5-    ضدعفونی پشم با کربنات سدیم – فرمالدیئد

6-    ضدعفونی پودر استخوان با حرارت 115 درجه سانتیگراد بمدت 3 ساعت

درمان شاربن در انسان و حیوانات

پنی سیلین – تتراسایکلین – کلر تتراسیکلین – اکسی تتراسیکلین – اریترومایسین در دام ها

در انسان وریدی امپی سیلین و سفالوسپورین به همراه سفالوسپورین خوراکی