دكتر قهرماني دامپزشك كورد

دامپزشكي-ادبيات فارسي
 
شیر شتر شیر مادیان
ساعت ٥:٠٦ ‎ب.ظ روز یکشنبه ٢٤ بهمن ۱۳۸٩ : توسط : دکتر قهرمانی

امروز یکشنبه برابر با 24 بهمن ١٣٨٩هجری شمسیست با دوستان قرار گذاشتیم در بیرون از منزل شیربخوریم بعد از طی مسافتی بمدت ده دقیقه با خودرو در خیابانی از ماشین پیاده شده و وارد مغازه ای شدیم به ابعاد حدودسه متر در دو متر که دو میز در ان گذاشته بودند با سه صندلی در یک طرف مغازه یک یخچال کوچک ویترینی ودر کنار ان دوسطل چوبی به طول یک متر و قاعده دایره ای به شعاع بیست سانت بود در داخل سطل یک پارو و نیز شیر بود

دختر خانمی که پیشبند قرمز رنگی بسته بود صحبتهایی با همراهان من کرد که از من پرسیدند ایا من شیر اسب میخورم یا شتر

پاسخ دادم شیر شتر

بعد پرسیدند شیر خام شتر یا شیر به هم زده شتر گفتم نمیدانم

توضیح دادند که شیر شتر را اگر با پارو بهم بزنند مزه ان قدری شور میشود که دوغ شتر گویند من گفتم شیر شتر

برای هرکدام از ما یک کاسه چینی پر از شیر اوردند بسیار خوشمزه بود اگر شما هم پیداکردید نوش جان بفرمایید  بعد از بازگشت به منزل احساس کردم انرژی زیادی کسب کرده ام چون راهی برای تخلیه این انرژی نبود پشت کامپیوتر نشستم و مطالب زیر را در اوردم که تقدیم میکنم

ناگفته نماند در قزاقستان مردم شیر و گوشت اسب را میخورند

 

 نه شیر شتر نه دیدار عرب

ز شیر شتر خوردن و سوسمار
عرب را به جایی رسیده ست
کار

که تخت عجم را کنند آرزو
تفو بر تو ای چرخ گردون تفو!

 

 : شیر شتر برای بهبودی بیماری زخم معده و تصلب شرایین بسیار مفید است.
به گزارش خبرگزاری الاخبار الاسلامیه ، این مجله که در عربستان به چاپ می رسد نوشت : شیر شتر برای تقویت عضله قلب کودکان و جلوگیری از ابتلا به بسیاری از سرطان ها مفید است.

آخرین مطالعات علمی نشان می دهد شیر شتر یک شیوه درمان مفید برای مداوای زخم اثنی عشر و جلوگیری از ابتلا به سرطان است.

در شیر شتر پروتئین ویژه ای وجود دارد که نقشی مشابه هورمن انسولین دارد که در هر لیتر شیر 40 واحد از آن یافته می شود، این پروتئین میزان کلسترول خون را کاهش داده و مانع تصلب شرایین می شود.

نتایج اولیه مطالعات نشان می دهد ترکیب اسیدهای آمینه در شیر شتر مشابه ترکیب هورمن انسولین می باشد و بر همین اساس میزان چربی گوشت شتر تنها 1 الی 2 درصد است

خواص شیر شتر

 

لیپیدهای شیر شتر نسبت به شیر سایر حیوانات میزان ضد میکروبی آن بیشتر و آنتی اکسیدان قوی تری دارد، این شیر خاصیت دارویی داشته و غذا نیز محسوب می شود
   
: شیر شتر نسبت به شیر گاو، حاوی 10 برابر آن، پنج برابر پتاسیم و ویتامین C، چهار برابر سدیم و سه برابر کلسیم و منیزیم و مقدار بیشتری اسیدهای چرب غیر اشباع، پروتئین، کلر و اسید فولیک بوده و آغوز آن سرشار از آنتی بادی ها و ترکیبات ضر سرطانی است.

چربی و لاکتوز آن نسبت به شیر گاو کمتر و انسولین آن بیشتر است و همین ویژگی موجب شده گزینه مناسبی برای افراد دیابتی، رژیمی و حساس به لاکتوز باشد.

شیر شتر برای درمان آب آوردگی مفاصل، یرقان، بیماری های طحال، سل، ترمیم زخم ها، تنگی نفس یا آسم، کم خونی، بواسیر، بسیار مفید است و دارای خاصیت لاغر کنندگی بوده و یک غذای رژیمی است.

تحقیقات نشان داده است که پادتن های موجود در شیر شتر برای غلبه بر بیماری هایی نظیر سرطان، ایدز، آلزایمر و هپاتیت C مفید است

تولید شیر شتر -:

شیر شتر غذای اصلی ساکنین صحرا و بادیه را تشکیل می دهد که معمولاً به صورت تازه مصرف می گردد و می توان به شیر شتر به عنوان منبع خوبی برای تولید شیر اعتماد کرد و کمبود این فرآورده مهم دامی را مخصوصاً در مناطق خشک و کویری جبران نمود و قابل ذکر است که ملل آسیای میانه از دیر باز تا کنون در تغذیه خود متکی به شیر شتر بوده اند و بررسی های انجام شده نشان می دهد که شیر شتر چنانچه بهتر از شیر گاو در برخی موارد نباشد از آن بد تر نیست (جدول شماره 1) . تولید شیر به وسیله شتر به مراتب بهتر از تولید شیر توسط گاوهای مناطق خشک و کویری است و میزان تولید شیر در شتر و گاوهای مناطق کویری اصلاً قابل مقایسه نیست . ( همانطور که در جدول شماره 14آمده است ) شتر می تواند مقدار زیادی در حدود 4 تا 8 کیلوگرم در روز شیر دهد و این میزان در برخی اوقات از 12 تا 15 کیلوگرم در روز می رسد. در حالیکه گاوها همانطور که در جدول شماره (2) آمده است ،‌ قادر به تولید این مقدار شیر در شرایط آب و هوائی گرم و مراتع فقیر که غیر از درخچه ها و گیاهان سوزنی چیزی ندارد ،‌ نمی باشد و ثابت شده است که شتر توانائی تولید شیر به مقدار فراوان را در حالت مدیریت صحیح دارا می باشد . اما بر آورد میزان شیر تولیدی توسط شتران ماده به طور دقیق مقدور نمی باشد زیرا شیر دوشی به صورت کامل انجام نمی شود و مقداری از شیر را برای تغذیه بچه شترهای شیر خوار باقی می گذارند
   دوره شیر دوشی در شترهای ماده بین 10 تا 18 ماه است و متوسط تولید روزانه شیر مابین 8 تا 10 لیتر است . ( القرشی 1986 ) ذکر می کند که متوسط تولید روزانه شیر شتر در پاکستان ،‌ با مدیریت صحیح و شرایط مناسب غذائی و بهداشت مابین 15 تا 40 لیتر است و آن هم در هنگامی که شتر ماده دو الی سه بار در روز دوشیده شود .
   بسیاری از یررسی های انجام شده نشان می دهد که شترها دارای توانائی خوبی در تولید شیر ،‌ چه در شرایط مراتع خشک کویری و چه در هنگام استفاده از علوفه در مناطق پر آب می باشند . همانطور که در جدول شماره ( 3 ) متوسط شیر تولیدی و مدت زمان تولید آن در مراتع پر آب ما بین 3 تا 25 کیلوگرم و در شرایط آب و هوای خشک کویری ما بین 3 تا 15 کیلوگرم بوده است .

جدول شماره (1) : محتویات شیر شتر در مقایسه با شیر حیوانات اهلی دیگر و انسان  

 

نوع جاندار

آب (درصد)

مواد کلی (درصد)

چربی (درصد )

پروتئین (درصد)

لاکتوز(درصد )

خاکستر(درصد)

انسان

0/88

0/12

8/3

2/1

0/7

2/0

اسب

0/90

9/9

0/1

6/2

9/6

4/0

شتر

6/86

4/13

33/4

02/4

21/4

79/0

گاو

2/86

8/13

4/4

8/3

9/4

7/0

گوسفند

0/82

0/18

4/6

6/5

7/4

9/0

بز

1/87

9/12

¼

7/3

2/4

8/0


منبع – مداوات لجنه العمل العربیه (1981)

جدول شماره (2) : متوسط شیر در گاوهای بومی در کشورهای عربی

 

نژادهای محلی

متوسط تولید شیر / کیلوگرم

گاوهای شامی

گاوهای کنانه (سودان )

گاوهای جنوبی (عراق)

گاوهای بطانه (سودان )

گاوهای اطلسی (تونسی)

گاوهای اطلسی (لیبی)

گاوهای محلی (سعودی)

گاوهای محلی (موریتانی)

2340

1555

1200

1059

785

500

475

525

متوسط تولید شیر نژادهای محلی

1059 کیلوگرم

   متوسط تولید شیر دوره ای به طول 305 روز بوده است تا بتوان به راحتی آن را با متوسط تولید شیر گاوها مقایسه کرد که این میزان به مقدار 1525 تا 5695 کیلوگرم در طی شرایط خوب مرتع وبه مقدار 1068 تا 3050 کیلوگرم در طی شرایط مراتع فقیر بوده است .

جدول شماره (3) : قدرت تولید شیر درشتر ، در طی شرایط مرتعی متفاوت و میانگین آن بر اساس مطالعات و بررسیهای انجام شده در مورد شتر یک کوهانه که دوره شیرواری آنها از 7 ماه تا 18 ماه بوده است .
 

قدرت تولیدی

شرایط مرتعی

متوسط

کمترین و بیشترین مقدار

کمترین میزان تولید (کیلوگرم / روز)

کمترین میزان تولید (کیلوگرم / روز)

بیشترین میزان تولید (کیلوگرم / روز)

بیشترین میزان تولید (کیلوگرم / روز)

کمترین میزان تولید (305 کیلوگرم / روز

کمترین میزان تولید (305 کیلوگرم / روز)

بیشترین میزان تولید (305 کیلوگرم / روز)

بیشترین میزان تولید (305کیلوگرم / روز)

کمترین میزان کلی تولید (کیلوگرم )

کمترین میزان کلی تولید (کیلوگرم )

بیشترین میزان کلی تولید (کیلوگرم )

بیشترین میزان کلی تولید (کیلوگرم )

خوب

فقیر

خوب

فقیر

خوب

فقیر

خوب

فقیر

خوب

فقیر

خوب

فقیر

8/6

2/5

3/17

9/9

2194

2008

4482

2709

2392

2028

4427

3523

2/3 – 15

8/2 – 10

7/6 – 35

5/4 – 15

1525-2775

1068 – 2532

3050 – 5695

1373 – 3050

1200 – 3105

1000- 3000

2592- 8190

2000- 4914

   در مطالعات انجام شده فوق که میانگین ها از آن گرفته شده است تعداد معدودی شتر مورد بررسی قرار گرفته اند که تعدادشان مابین 8 تا 10 نفر شتر بوده است واین ممکن است که نشانگر اختلاف کلی بین این گروه ها نباشد ولی به هرحال نمایانگر قدرت تولید شتران است وهمان طور نمایانگر اختلاف بزرگ موجود بین قدرت تولید شیر در شرایط طبیعی مرتع ومحیط زیست بوده ونمایانگر اختلافات ارثی بین نژادهای مختلف شتر است .
   با مقایسه جدول شماره (2 ) و ( 3 ) در می یابیم که میزان تولید شیر گاوهای بومی در کشورهای عربی مابین (475 تا 2340 کیلوگرم ) ومتوسط آن (1059 کیلوگرم ) در یک فصل شیرواری است واز مقایسه معلوم می شود که میزان شیردهی شتران در مقایسه با میزان شیردهی گاوهای محلی در شرایط یکسان تغذیه در کشورهای مختلف عربی بیشتر است وهمانطور که کنوس
Knoess (1979 ) اشاره نمود میزان تولید شیر شتر بیشتر از میزان تولید شیر گاومیش ، گاو نژاد ساهیوال و گاو دورگ ساهیوال وفریزیان و گاوهای زیپو در شرایط یکسان نگهداری وتغذیه می باشد وجدول شماره (1 ) نشان دهنده محتویات شیر شتر است که مشابه شیر گاو وبز ودارای ارزش غذایی بالاتر است وچربی ، پروتئین ، انرژی وویتامین C بیشتری دارد .
   
Kharasor وهمکارانش ( 1976 ) در اتحاد جماهیر شوروی میزان تولید شیر شتران مختلف را مورد مطالعه وبررسی قرار دادند ومشخص شد که شتران یک کوهانه از شترهای دو کوهانه وشتران دورگه میزان بیشتری شیر تولید می کنند ودر نتیجه باید به تغذیه و پرورش این نوع شتران همت گماشت وجداول 4 ، 5 و 6 نشان دهنده میزان تولید شیر شتر در برخی از کشورهای جهان است

جدول شماره (12) : مقایسه میزان اسیدهای چرب در شیر انسان ، گاو ، بز با شیر شتر

نام اسید چرب

شیر گاو %

شیر بز %

شیرانسان%

شیر شتر

محلول

خاکستر

K4  بیوتریک

K6  کبروئیک

K8  کابریلیک

K10  کابریک

K12  لوریک

K14  میرستیک

K16  پالمتیک

K18  سیتاریک

K10-18 دولیبک

K20-18  لینولیک

90/2

90/1

79/0

59/1

85/5

70/19

10/15

30/14

90/31

50/4

60/2

90/2

70/2

80/4

30/3

30/10

60/24

50/12

50/28

20/2

--

--

--

--

45/5

65/5

30/18

10/3

10/34

10/25

35/2

-

18/0

50/0

75/0

54/9

20/29

10/12

21/27

59/2

00/1

--

50/0

10/0

50/0

00/10

50/31

00/14

00/25

00/3


جدول شماره (13) : نمایانگر آنالیز کرومانوگرافی چربی شیر شتر
 

میزان

نسبت %

اسید پالمتیک

اسید اولئیک

اسید سیر ستیک

اسید پالسیتواولیک

میزان عمل هضم پروتئین

میزان پروتئین خام

میزان کازئین

7/26

5/25

4/11

11

4/81

96/2

90

منبع : گروه تحقیقاتی شتر : دانشگاه الفتاح – فرهنگستان ملی علوم طرابلس 1988
کتاب الابل فی الوطن العربی ص 223

جدول شماره (14) : میزان پروتئین در شیر برخی از حیوانات اهلی (%)

نام حیوان

پروتئین کلی

کازئین

البومین و گلوبولین

شتر

گاو

اسب

45/4

40/3

20/2

22/3

70/2

25/1

23/1

70/0

95/0

منبع : تربیه الجمال فی التحاد السوفیتی 1972 م.
کتاب الابل فی الوطن العربی ص 223

جدول شماره (15) : مقایسه میزان اسیدهای آمینه در شیر شتران دو کوهانه و یک کوهانه
 

نام اسید آمینه

شیر شتران دوکوهانه ((**%

شیر شتران یک کوهانه(*)%

لیسیتین

لیسیتین+ارپنین+هیستدین

اسید اسپاراجین

سیرین

گلسین

اسید گلوماتیک

ارجنین

لیسین

هیستدین

برولین

تیرونین

الانین

تیروسین

میتونین

والین

لیسین+ایزولیسین

لیوسین

گلوتامین

فینیل آلانین

نشادر

 

57/0

88/0

77/4

47/6

83/0

86/14

--

--

--

--

63/4

40/3

46/3

96/3

50/8

24/21

--

--

--

--

--

05/16

65/7

90/5

57/1

--

15/3

40/10

50/2

30/13

90/6

05/3

80/5

50/3

40/7

00/14

6/7

40/23

70/5

72/1


منبع : * نشره منظمه الاغذیه و الزراعه العالمیه (الا بل و لبنها ) الانتایج الحیوانی و صحته روما 1982
** کتاب تربیه الجمال فی التحاد السوفیاتی 1972 م.

جدول شماره (16): خواص شیمیائی و طبیعی چربی شیر شتر
 

خاصیت

متوسط

متغیرات

متوسط مقدار چربی

مقدار شکست نور

در 60 درجه

درجه ذوب

درجه انجماد

عدد استر

 

عدد ید

 

 

اسیدیته

1/5 %

 

451/1 %

4/41  درجه

0/32  درجه

200 میلیگرم هیدروکسید سدیم

 

--

 

 

 200 میلیگرم هیدروکسید سدیم

 

5/4- 6/5 %

(بیشترین مقدار در تابستان)

449/1- 453/1

3/38- 2/44

2/27- 2/37

190- 205

 

5/45- 7/70

 

 

2/0 – 5/0

 

جدول شماره (17) : مقایسه میزان متوسط تعداد و قطر گلبولهای چربی در حیوانات اهلی

نام حیوان

تعداد گلبول های چربی/ سانتی مترمکعب

قطر گلبولهای چربی / میکرومتر

گاومیش

گاو

گوسفند

بز

شتر

71/1×109

81/1× 109

61/3 × 109

64/2 × 109

409/5 × 109

34/4

65/ 3

14/ 3

25/ 3

90/ 2

و